नागपूरच्या ग्रामीण भागात साकारतेय डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांचे भव्य स्मृतीसंग्रहालय

एकता दर्शन : चिचोली, नागपूर येथील स्वर्गीय गोपिकाबाई बाजीराव ठाकरे यांनी १९५७ रोजी धम्म कार्यासाठी दान केलेल्या साडेअकरा एकर जागेत कोट्यावधी रुपये खर्चातून भव्य असा डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर शांतीवन प्रकल्प (स्मृतीसंग्रहालय) साकारत असून बाबासाहेबांच्या स्मृती संवर्धनासाठी हा प्रकल्प मोठ्या प्रमाणावर विकसित करण्याचे काम सुरू आहे.

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथील दीक्षाभूमीवर लाखो अनुयायींच्या उपस्थितीत बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. यापूर्वी एक वर्ष अगोदर (जानेवारी १९५५) डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी एका वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीमध्ये असे म्हटले होते की, बौध्द धर्माचा स्वीकार केल्यानंतर बौध्द धम्माच्या प्रचार आणि प्रसारासाठी "धम्म प्रचारक प्रशिक्षण विद्यालयाची" आपण निर्मिती करणार आहोत. बाबासाहेबांचं हेच स्वप्न पूर्ण होण्यासाठी १९५७ मध्ये स्वर्गीय गोपिकाबाई बाजीराव ठाकरे यांनी नागपूरच्या चिचोली गावातील आपल्या मालकीची ११.३६ एकर जमीन दान केली होती.

डॉ.बाबासाहेबांच्या निकट असणारे तत्कालीन अनुयायी धम्मसेनानी वामनराव गोडबोले यांनी गोपिकाबाई ठाकरेंनी दान केलेली साडेअकरा एकर जमीन १९८५ सालानंतर विकसित करण्यास सुरूवात केली. वामनराव गोडबोले हे डाॅ.बाबासाहेबांच्या बौद्ध धम्म दीक्षा सोहळ्यातील प्रमुख सहभागी होते, त्यांनी बाबासाहेबांच्या बौद्ध धम्म दीक्षा सोहळ्याचा सुवर्ण इतिहासही लिहून ठेवला आहे.

प्रकल्पात विविध विभागांचा समावेश :

नागपूर शहरापासून १५ किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या चिचोली गावात गोपिकाबाई ठाकरे यांनी दान केलेल्या जागेत आज भव्य असा "डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर शांतीवन प्रकल्प" साकारत असल्याचे चित्र दिसत असून या जागेवर स्तुप, बुद्ध विहार, गेस्ट हाऊस, ऑडिटोरियम, न्यू मेमोरियल (नवीन स्मृतीसंग्रहालय), रिसर्च सेंटर, धम्म प्रचारक प्रशिक्षण विद्यालय यासह अन्य मोठी बांधकामे सुरू आहेत.

डॉ.बाबासाहेबांच्या वापरातील महत्त्वाच्या वस्तूंचा संग्रह :

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अस्थिंसह बाबासाहेबांनी वापरलेल्या जवळपास ३०० पेक्षा जास्त वस्तू या ठिकाणी उपलब्ध आहेत, यामध्ये बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली तेव्हाची बुद्धमुर्ती, भारतीय संविधानाची पहिली प्रत टाईप केलेला टाईप रायटर, बाबासाहेबांची विविध प्रकारची कपडे, खुर्ची, बाबासाहेबांनी रेखाटलेले बुद्धांचे चित्र आदी मौल्यवान वस्तूंचा समावेश आहे.

डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे स्वीय सहाय्यक नानकचंद रत्तू यांनी जतन केलेल्या बाबासाहेबांच्या अनेक वस्तूंचाही या ठिकाणी समावेश करण्यात आला आहे. १९९० सालानंतर नानकचंद रत्तू यांनी त्यांच्याकडील असणाऱ्या बाबासाहेबांच्या अनेक वस्तू वामनराव गोडबोले यांनी विकसित केलेल्या शांतीवन स्मृतीसंग्रहालयासाठी दिल्या.